Ana sayfa » Osmanlı devletinde soylu sınıf
Osmanlı Toplumu

Osmanlı devletinde soylu sınıf

Osmanlı devletinde soylu sınıf
Osmanlı devletinde soylu sınıf

Osmanlı devletinde soylu sınıf, İstanbul’un fethinden sonra İslâm dünyasının en büyük siyasî güç kaynağı olarak bakılan Osmanlı Padişahlarının çevresini erkân ve ricâl’in seçkinleri sayılan “havas” oluşturur.

“Havas”, has sözcüğünün çoğuludur. “İleri gelenler, muhterem kişiler” anlamındadır. Her ne kadar İslâm-Osmanlı kültüründe geleneksel biçimde bir aristokrasi yoksa da, “havass” hakkında “aristokratlar kulübü” benzetmesi yapabiliriz.

Osmanlı devletinde soylu kavramı, Aslında “has” 100 bin akçe’den fazla hâsılat temin eden tımar’a verilen isimdir. Haslar bizzat Padişah ve kadınları, Sadrâzam ve vezirler, beylerbeyleri ve sancakbeylerine, ya da başka bir deyişle Padişahın yakın çevresine ve yüksek görevlilere verilirdi. Göreve bağlı olanlar geçicidir.

Osmanlı devletinde soylu sınıf

Padişah öldüğü zaman Sadrâzam ve onun tayin ettiği bütün memurlarla birlikte “müstâfi” (istifa etmiş) sayılırlardı. Bu bağlamda Osmanlı “erkân-ı devlet”i, Batı ülkelerinde kralın çevresinde kan bağıyla devam ederek aristokrasi oluşturan dük, düşes, kont, kontes, baron, barones ve şövalyelerinin sosyal ve hukukî statüleriyle ile karşılaştırılırsa çok farklı yapıları olduğu görülür.

Erkân-ı devlet ve ricâl Padişahın başta mühürünü teslim ettiği Sadrâzam olmak üzere, Şeyhülislâm, kazaskerler, Yeniçeri Ağası, beylerbeyleri gibi Dîvân-ı Hümâyûn’u ve devlet mekanizmasını, hükûmeti oluşturan, yürüten yüksek görevlilerdir.

1. Bu yönden bakılırsa İngilizlerin fahrî ünvânı “esquire (Esq.)” ya da Fransızların “gentilhomme” dedikleri sınıf ile bazı soyut benzerlikler görülür. Diğer taraftan Osmanlı Teşkilât Tarihi’nde padişaha mahsus (başka bir deyişle Hazine’ye bırakılan) “has’lar anlamında da kullanılır.

Osmanlı devletinde soylu sınıf